रायगड 1 अक्टूबर 26*रायगड किनारपट्टीवर ‘सागर कवच अभियान २०२६’ मोहीम युद्धपातळीवर सुरू; जल, भूमी आणि हवाई मार्गांवर कडक पहारा

रायगड 1 अक्टूबर 26*रायगड किनारपट्टीवर ‘सागर कवच अभियान २०२६’ मोहीम युद्धपातळीवर सुरू; जल, भूमी आणि हवाई मार्गांवर कडक पहारा

​रायगड से पूनम भारती कि रिपोर्ट यूपीआजतक 

रायगड *महाराष्ट्र राज्याला लाभलेल्या विस्तीर्ण सागरी सीमेच्या सुरक्षेचा आढावा घेण्यासाठी आणि समुद्रमार्गे होणाऱ्या संभाव्य घातपाती कारवायांचा बीमोड करण्यासाठी रायगड जिल्ह्याच्या सागरी किनारपट्टीवर दिनांक ३० सप्टेंबर आणि ०१ ऑक्टोबर २०२६ रोजी ‘सागर कवच अभियान २०२६’ अत्यंत चोख नियोजनासह राबविण्यात येत आहे. भारतीय तटरक्षक दलाच्या (Indian Coast Guard) नेतृत्वाखाली सुरू असलेल्या या द्वैवार्षिक संयुक्त सागरी सुरक्षा सरावामुळे संपूर्ण रायगड किनारपट्टी सध्या अभेद्य तटबंदीत रूपांतरित झाली आहे.

​मुंबईवर २६/११ रोजी झालेल्या भीषण दहशतवादी हल्ल्याच्या पार्श्वभूमीवर किनारपट्टीच्या सुरक्षेतील त्रुटी दूर करण्यासाठी ‘सागर कवच’ या सरावाची सुरुवात करण्यात आली होती. २०२६ च्या या सत्रात आधुनिक तंत्रज्ञान, जलद गती नौका आणि गुप्तचर यंत्रणांच्या समन्वयावर विशेष भर देण्यात आला आहे. रायगड जिल्ह्याला सुमारे २४० किलोमीटर लांबीचा संवेदनशील समुद्रकिनारा लाभला असून, अलिबाग, मुरुड, श्रीवर्धन, उरण आणि दिघी यांसारख्या प्रमुख बंदरांवर व खाडी भागांमध्ये हा सराव युद्धपातळीवर सुरू आहे.

​विविध सुरक्षा यंत्रणांचा त्रिस्तरीय समन्वय

या महाअभियानात केवळ भारतीय तटरक्षक दलच नव्हे, तर भारतीय नौदल (Indian Navy), रायगड जिल्हा पोलीस दल, सीमाशुल्क विभाग (Customs), महाराष्ट्र मेरीटाईम बोर्ड (MMB), मत्स्यव्यवसाय विभाग, केंद्रीय गुप्तचर यंत्रणा आणि मर्कंटाईल मरीन विभाग (MMD) हे सर्व घटक खांद्याला खांदा लावून कार्यरत आहेत.

​सुरक्षेची रचना त्रिस्तरीय (Three-tier security) पद्धतीवर आधारलेली आहे:

१. खोल समुद्रातील पहारा: भारतीय नौदल आणि तटरक्षक दलाच्या मोठ्या गस्ती जहाजांमार्फत (Offshore Patrol Vessels) बाह्य सागरी सीमेवर बारीक नजर ठेवली जात आहे. संशयास्पद हालचाली करणाऱ्या बाहेरील जहाजांवर रडारच्या साहाय्याने २४ तास ट्रॅकिंग सुरू आहे.

२. मध्यम सागरी पट्टा: तटरक्षक दलाच्या वेगवान इंटरसेप्टर बोटी आणि सागरी पोलिसांच्या गस्ती नौका (Patrol Boats) यांच्या माध्यमातून समुद्रकिनाऱ्यापासून १२ सागरी मैलांपर्यंतचा भाग पिंजून काढला जात आहे.

३. किनारपट्टी व भूभाग: स्थानिक पोलीस, सागरी पोलीस ठाण्यांचे जवान आणि सीमाशुल्क विभागाचे अधिकारी समुद्रकिनाऱ्यावरील जेटी, धक्के, निर्जन किनारे आणि खाडीमुखांवर प्रत्यक्ष नाकाबंदी करून तपासणी करत आहेत.

​रेड फोर्स विरुद्ध ब्लू फोर्स: थरारक मॉकड्रिल

‘सागर कवच’ मोहिमेचे मुख्य वैशिष्ट्य म्हणजे या सरावादरम्यान प्रत्यक्ष हल्ल्यासारखी काल्पनिक परिस्थिती (Simulation) निर्माण केली जाते. यासाठी सुरक्षा दलांची दोन गटांत विभागणी करण्यात आली आहे. एक गट ‘रेड फोर्स’ (घुसखोर/दहशतवादी) म्हणून काम करतो, तर दुसरा गट ‘ब्लू फोर्स’ (सुरक्षा यंत्रणा) म्हणून किनार्‍याचे रक्षण करतो.

​’रेड फोर्स’चे जवान स्थानिक मच्छिमारांचा वेश परिधान करून किंवा अज्ञात बोटींच्या साहाय्याने रायगडमधील महत्त्वाच्या आस्थापनांवर, बंदरांवर किंवा शहरात घुसखोरी करण्याचा प्रयत्न करतात. ‘ब्लू फोर्स’ला कोणतीही पूर्वकल्पना न देता हे हल्ले रोखायचे असतात. गेल्या दोन दिवसांत अलिबागच्या वरसोली, किहीम, मांडवा तसेच मुरुडच्या जंजिरा परिसरामध्ये अशा प्रकारच्या अनेक डमी घुसखोरांना सुरक्षा यंत्रणांनी अत्यंत चपळाईने ताब्यात घेऊन कारवाईची तत्परता सिद्ध केली आहे.

​मच्छीमार बांधव ठरताहेत ‘डोळे आणि कान’

सागरी सुरक्षेत स्थानिक मच्छीमार समाजाची भूमिका अनन्यसाधारण असते. त्यांना किनारपट्टीचे ‘डोळे आणि कान’ (Eyes and Ears) मानले जाते. या अभियानांतर्गत मत्स्यव्यवसाय विभागाच्या साहाय्याने समुद्रात गेलेल्या सर्व मासेमारी नौकांची कसून तपासणी करण्यात येत आहे.

• ​मच्छिमारांकडे बायोमेट्रिक ओळखपत्र (Biometric ID Card) असणे अनिवार्य करण्यात आले आहे.
• ​प्रत्येक बोटीवर वैध परवाना, नोंदणी कागदपत्रे आणि कलर कोड प्रणाली तपासली जात आहे.
• ​समुद्रात कोणत्याही अनोळखी अथवा संशयास्पद नौका, व्यक्ती किंवा तरंगणाऱ्या वस्तू दिसल्यास तत्काळ तटरक्षक दल किंवा पोलीस नियंत्रण कक्षाला माहिती देण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.

​आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर आणि हवाई गस्त

यावेळच्या अभियानात अत्याधुनिक ड्रोन तंत्रज्ञान, थर्मल इमेजिंग कॅमेरे आणि तटरक्षक दलाच्या चेतक हेलिकॉप्टर्सचा वापर हवाई निगराणीसाठी केला जात आहे. रात्रीच्या वेळी खाडीभागातून होणाऱ्या संभाव्य हालचालींवर लक्ष ठेवण्यासाठी नाईट व्हिजन उपकरणांनी सज्ज असलेल्या पथकांना पाळतीवर ठेवण्यात आले आहे. मांडवा, रेवस, दिघी आणि करंजा या प्रवासी जेटींवर प्रवाशांचे सामान मेटल डिटेक्टर्स आणि श्वान पथकांच्या साहाय्याने तपासले जात आहे.

​अभियानाचा मुख्य उद्देश

रायगड जिल्हा प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, या मोहिमेचा मूळ उद्देश कोणत्याही यंत्रणेतील त्रुटी शोधणे (SOP Validation), आपत्कालीन परिस्थितीत विविध विभागांमधील संवाद आणि समन्वयाची गती तपासणे, तसेच प्रत्यक्ष संकटाच्या वेळी मिळणारा प्रतिसाद वेळ (Response Time) कमी करणे हा आहे. दोन दिवस चालणाऱ्या या महासरावानंतर सर्व यंत्रणांच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांची एकत्रित समीक्षा बैठक पार पडेल, ज्यामध्ये प्रत्यक्ष कामगिरीचे विश्लेषण करून सागरी सुरक्षेचा आराखडा अधिक भक्कम केला जाईल.

​नागरिकांनी अथवा पर्यटकांनी या नाकाबंदीमुळे आणि वाढीव बंदोबस्तामुळे घाबरून न जाता सुरक्षा यंत्रणांना सहकार्य करावे, असे आवाहन रायगड पोलीस व जिल्हा प्रशासनातर्फे करण्यात आले आहे.